Ode aan emoties

In onze praktijk ontmoeten we vaak mensen die tijdelijk stagneren in de liefde, op werk of in hun denken over zichzelf. Welke aanleidingen ook, ze willen allemaal bewuster worden van wie ze zijn achter hun maskers en gewoonten. Deze mooie wens heeft meestal wel een aanleiding die niet zo mooi is. Somberheid en afgevlakte gevoelens of juist agressieve zelfkritische buien lijken de regie over te nemen. Het is eng om emoties toe te laten en een heel natuurlijke eerste reactie om ervan te vluchten of tegen te vechten. Voelen maakt ons kwetsbaar en dat is een gedoe want het ontregelt. Beheerst en rationeel zijn is voor velen nog altijd het hoogst haalbare. 

Hoog tijd voor een lofzang over emoties. Alle emoties hebben een positieve functie en als je leert ze te herkennen en als gids te gebruiken dan versterk je jezelf juist! Ze houden je op koers en in samenwerking met het hoofd helpen ze je om keuzes te maken die goed zijn voor jou. Emoties kunnen ook heel disfunctioneel gebruikt worden. We bespreken hoe je kunt voorkomen dat emoties jou beheersen in plaats van andersom en wat je concreet kunt doen om weer in contact te komen met je gevoel of hoe je weer grip krijgt op je leven als je teveel wordt overspoelt door emoties.

Emoties zetten beweging in gang

Het woord emotie komt voort uit het Latijnse woord ‘emovere’ en betekent in beweging zetten. Het is energie in beweging en je voelt het in je lijf bewegen. Deze lichamelijke gewaarwording duurt maar kort en komt en vertrekt als een golf van sensaties. Het zijn onze gedachten die een verhaal maken van wat gevoeld wordt waardoor je verstrikt kunt raken in een emotie en de beweging stokt. Emoties zijn een belangrijke motor, een interne beweging, om via gedrag beweging naar buiten te initiëren om zo behoeften te bevredigen. Niet voelen maakt dat je de verbinding verliest met jezelf en jouw behoeften, maar ook met anderen of met de wereld om je heen. 

Denken boven voelen

Voelen is in onze maatschappij ondergeschikt gemaakt aan ons denken. Descartes luidde met zijn uitspraak ‘Ik denk dus ik besta’ de verlichting in en maakte een scherp onderscheid tussen het denken en ons lichaam. Ons verstand werd als de bron van alle kennis gezien en het lichaam als onvrij en voorgeprogrammeerd. Lessen over emoties krijgen we impliciet en op jonge leeftijd mee door uitspraken als: “Ik tel tot drie en dan moet de boosheid over zijn en anders ga je op de gang” of “Gedraag je niet zo onredelijk” of “Wees een grote jongen en droog je tranen”. Jammer want door de angst voor de doorgeslagen emotie vergaten we hoe ze ons leven kunnen verrijken en leerden we ervan weg te willen. 

Stop met vechten

Het is een heel natuurlijke beweging van ons instinctieve brein om te willen vechten of vluchten als we onplezierige gevoelens ervaren. Op de korte termijn lijken we vaak even verlost van een naar gevoel als we tv kijken, een smoes bedenken of duiken in werk, shoppen etcetera. Op zich gezonde bezigheden worden verslavend als we ze inzetten om emoties te willen controleren.  Deze controlemechanismen veroorzaken op den duur juist gevoelens van schuld, schaamte, leegte, somberheid of eenzaamheid. Deze secundaire gevoelens plak je op de eerste emotie en dit leidt dit tot nog intensere schaamte en tot nog meer verwoede pogingen tot controle. En zo raken we verstrikt, niet in het gevoel maar in het gevecht ertegen. Dwangmatig piekeren of andere vermijdings- of vechttechnieken houden zo uiteindelijk jou in de greep. Nogmaals, voelen is niet wat ons kwetsbaar of somber maakt, het is het verhaal dat we onszelf over die gevoelens vertellen en dat gevecht dat ons in de greep kan houden. Door emoties te durven ervaren leer je steeds beter de zuivere emotie te herkennen en begrijpen wat deze je te vertellen heeft. 

De functie en disfunctie van emoties

Gevoelens zelf hoef je niet te temperen, het gaat erom dat je bewust bent van jouw reactie erop. We bespreken hier kort de primaire gevoelens. Alle andere gevoelens zijn een mengeling en afgeleid van deze vier basisgevoelens die al waarneembaar zijn bij een baby. 

Boosheid vertelt je over wat je liefhebt en bewaakt jouw grens. We hebben allemaal wel overtuigingen rondom boos die het lastig maken om conflicten op een geweldloze manier aan te gaan. Door boosheid te onderzoeken en in de juiste context, de juiste mate en aan het juiste adres te tonen laat je zien aan die ander wie je bent. Als de strijd constructief en met open hart wordt gestreden dan zal de relatie aan intimiteit en dus stevigheid winnen. 

Bang zijn zet ons ertoe gevaar te herkennen om te kunnen reageren en jezelf in veiligheid te brengen. Het helpt je om bij het oversteken de adrenaline aan te maken om op tijd weg te springen als er plots een auto aankomt. Het wordt irrationele angst als je gedachten over wat ooit gebeurde of wat zou kunnen gebeuren de overhand nemen. Een kleine lichamelijke klacht kan angst voor een dodelijke ziekte oproepen. De actie valt weg, de energie gaat verloren. Het gevaar blijft in de ervaring en haalt je uit contact met de werkelijkheid. 

Verdriet wil je aanzetten tot het zoeken van troost en steun bij anderen. Een flinke huilbui helpt je oud zeer los te laten. Als je blijft hangen in verdriet, jezelf isoleert in de valse hoop dat iemand je komt zoeken, dan speel je een (on)machtsspel en misbruik je het gevoel. 

Blijheid zet aan tot spelen zoals kinderen dat het beste kunnen. Het roept en viert de levensenergie en geeft je richting naar je bestemming. Blijheid wordt misbruikt als het wordt ingezet in een verborgen machtsstrijd. Bijvoorbeeld om een ander te manipuleren door jaloezie op te willen roepen. 

Tot slot rekenen we ook de lichamelijke gevoelens, de sensaties die waarneembaar zijn in het lijf, tot de primaire gevoelens. Ze maken ons bewust van wie we zijn door kenbaar te maken wat ons ontroert, raakt en wat we missen en verlangen. Als we de reacties van ons lichaam leren waarnemen dan boren we een geweldige bron van informatie aan. Door ze te miskennen en de aandacht meer te richten op het denken verliezen we dit kompas wat onze intuïtie vergroot. Vaak met de nodige gevolgen voor de gezondheid.

Met deze ode aan emoties willen we je inspireren om de verbinding met jezelf en de wereld om je heen te verdiepen. Voelen en ervaren wat gevoelens jou vertellen over jezelf en daar meer naar handelen opent de deur naar betekenisvolle relaties met anderen. We delen in volgende artikelen graag meer over gevoelens als schuld, schaamte en jaloezie. Ook deze gevoelens spelen een belangrijke rol en zijn vaak nog meer gehuld in taboe waardoor ze onbespreekbaar worden. 

We zijn benieuwd naar jouw relatie met de verschillende gevoelens. Reageren kan! Neem je contact met ons op als je hier meer over wil leren? 

Hier bieden we je een oefening aan die je helpt te luisteren naar wat je lichaam (en gevoel) je te vertellen heeft.

Meer lezen over dit onderwerp? 

Lees dan dit boek:

De kracht van focussen. Luisteren naar je lijf kan je leven veranderen. Een praktische gids. Ann Weiser Cornell

Focussing is een praktische gids om te leren luisteren naar je lijf en in contact te komen met je gevoel. Het boek begeleidt, ook mensen die nog heel erg in hun hoofd zitten, met behulp van een aantal praktische stappen in het herstellen van het contact met je eigen lichaam en gevoel.  

Een artikel van Esther van der Zweep en Titia Roovers